طرحواره درمانی چیست و چگونه به کار گرفته می شود؟

طرحواره درمانی چیست و چگونه به کار گرفته می شود؟

طرحواره درمانی (Schema Therapy) یک رویکرد مبتنی بر شواهد برای ایجاد تغییر در پویایی شخصیت افراد دارای مشکلات عاطفی و روابط مزمن است. اگر چه استراتژی های رفتار درمانی برای درمان بسیاری از این مشکلات کارآمد است، اما اسکیما تراپی یا همان طرحواره درمانی یک الگوی تلفیقی ارائه می دهد که هم به روشهای درمانی و هم بحث نظریه دلبستگی و روشهای متمرکز بر احساسات می‌پردازد.

گزینه هایی مانند رفتار درمانی شناختی یا رفتار درمانی دیالکتیکی (dialectical behavior therapy) در کاهش علائم حاد بسیار موثر هستند. اما طرحواره درمانی چند الگوی کلی را هدف قرار می‌دهد:

  • شناسایی و حل الگوهای زندگی شکست دهنده و آشنایی با مضامین احساسی ریشه دار
  • بالا بردن توانایی تحمل فرد و پاسخ مناسب در برابر چالش های زندگی
  • ترسیم و تقویت بخش های قوی شخصیت فرد

اهمیت نظریه طرحواره درمانی

طرحواره به یک الگوی منفی پایدار و مزمن گفته می شود که در دوران کودکی یا نوجوانی شکل گرفته و در طول زندگی فرد به کمک افکار یا باورهای اصلی و اقداماتی که صورت می‌گیرد تقویت می‌شود. طرحواره های منفی وقتی که برآورده نمی شوند تبدیل به نیاز اساسی فرد می‌شوند. هنگامی که والدین کم و بیش نیازهای عاطفی اصلی کودک خود را برآورده می کنند، در سنین رشد مشکل کمتری دارند.

نیاز های اساسی کودکان شامل موارد زیر می شوند:

  • امنیت در زندگی
  • داشتن وضعیت پایدار
  • عشق ورزیدن و رشد کردن و قرار گرفتن در کانون توجه
  • پذیرش و ستایش
  • همدلی
  • راهنمایی و محافظت
  • توجه به احساسات و نیازها

وقتی که یک طرحواره منفی فوران می کند یا بر اثر حوادث به وجود می‌آید، افکار و احساسات فرد را تحت سلطه قرار می‌دهد. در این لحظات فرد تمایل دارد که احساسات منفی شدید را تجربه کند و به سراغ افکار ناکارآمد برود. عکس العمل هر فرد برای مقابله با مشکلات هر طرحواره متفاوت است که شامل موارد زیر می شوند:

  • تسلیم شدن: در واقع این افراد هیچ عکس العملی در برابر احساسات یا طرحواره های منفی خود ندارند و کاملا مطابق با آن عمل می کنند
  • فرار کردن: این افراد بیشتر به دنبال راه فرار یا از بین بردن طرز فکر منفی خود هستند
  • مبارزه کردن: این گروه سعی می کنند که نسبت به چیزی که وجود دارد مقابله کنند یا حتی آن را انکار کنند.
اهمیت نظریه طرحواره درمانی

انواع طرحواره

روانشناسان الگوهای رفتاری مختلفی در زندگی فرد پیدا می کنند و بر مبنای آن تصمیم می گیرند که هر کدام از آنها چه کمبودهایی دارند. اگر ریشه این کمبودها در دوران کودکی و نوجوانی باشد و به صورت زنجیره وار تقویت شده باشد لازم است که از طرحواره درمانی برای آن استفاده شود.

با توجه به تعریف‌های مختلفی که برای مشکلات روانی فرد وجود دارد می توان ۱۸ نوع طرحواره مختلف تعریف کرد. برخی از این مشکلات بسیار شدید هستند که شامل مواردی مانند محرومیت عاطفی، رها شدن توسط والدین یا عدم اعتماد به نفس میشود. مواردی مانند انزوای اجتماعی یا احساس نقص درونی از جمله مشکلاتی هستند که معمولاً به صورت عوارض جانبی از رفتار والدین یا اطرافیان شکل می گیرد.

احساس عدم موفقیت، احساس وابستگی، احساس آسیب پذیری در برابر بیماری و مشکلات مختلف و همچنین احساس دلسرد شدن از جمله درگیری های عاطفی هستند که فرد را در آستانه تجربه یک فاجعه بزرگ قرار می دهند. بنابراین ممکن است طرحواره درمانی برای یک فرد با پیاده سازی آن برای فرد دیگر متفاوت باشد و این تشخیص روانشناس است که کدام یک از مشکلات روانشناسی و رفتاری آنها را رنج می دهد.

طرحواره درمانی چگونه اجرا می شود؟

نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه داشته باشید این است که هدف از طرحواره درمانی از بین بردن طرحواره ها نیست. در اصل هدف این است که به فرد کمک شود تا نیازهای اصلی خود را به صورت تطبیقی یا بهبود حالت مقابله با نیازهای بزرگسالان برآورده کنید. این روش درمانی با دفعات کم با شدت پایین شروع می‌شود و به مرور زمان سرعت بیشتری پیدا می‌کند. روان شناسان برای اجرای طرحواره درمانی دو فاز مهم تعریف می کنند:

فاز اول: ارزیابی و آموزش

در مرحله اول روانشناسان ممکن است ۵ تا ۷ جلسه برای فرد در نظر بگیرند تا هم به ارزیابی وضعیت او بپردازند و هم آموزش های لازم را در اختیار او قرار دهند تا بتواند نسبت به آموزش ها عکس العمل مناسبی انجام دهد. چیزی که در این جلسات آموزش داده می شود شامل موارد زیر است:

  • آموزش کلی در مورد مدل طرحواره درمانی و نحوه اجرای آن
  • ارزیابی طرحواره‌های هر فرد و سبک های مقابله با آنها از طریق مصاحبه و تکنیک های عاطفی و روانشناختی
  • به ثمر رساندن و تفسیر نتایج به دست آمده از تحلیل طرحواره ها
  • فعال کردن طرحواره ها با استفاده از تکنیک های عاطفی مانند تصاویر و عکس
  • نشان دادن نحوه درمان طرحواره ها با توجه به روش‌های درمانی مختلف
طرحواره درمانی چگونه اجرا می شود؟

فاز دوم: اجرای طرح واره درمانی

این روش درمانی به عنوان یک روش طولانی مدت و عمیق جهت رفع مشکلات عاطفی و روابط مزمن و همچنین تغییر شخصیت فرد انجام می شود که اختلالات شخصیتی فرد را هم درمان می کند. جالب است بدانید که مدت زمان درمان برای هر فرد متفاوت است و ممکن است بین ۱ تا ۲ سال طول بکشد. در جریان طرحواره درمانی از چند استراتژی برای تغییر وضعیت فرد کمک گرفته می‌شود:

  • تکنیک های شناختی: بررسی خاطرات و جوانب مثبت و منفی هر کدام از طرح واره ها و سبکهای مقابله با آنها و صحبت کردن مرتب در مورد مشکلات فرد
  • تکنیک های مبتنی بر احساسات: تلاش برای تغییر عاطفی فرد از طریق نشان دادن عکس و تصویر و همچنین صحنه سازی شرایط مختلف
  • رابطه درمانی: ایجاد نوعی حس همدلی و ارتباط در هنگام شروع جلسه
  • تکنیک های رفتاری: آموزش نکات مختلف برای انجام رفتار و عکس العمل به هنگام قرار گرفتن در معرض طرحواره ها و دوری از موقعیت های ناراحت کننده.

طرحواره درمانی یک روش نسبتاً جدید است که برای درمان افراد با اختلال شخصیت کارایی بسیار زیادی دارد. در واقع این روش درمانی به جای از بین بردن مشکل یا کتمان آن سعی می‌کند که کمبودهای فرد را به شکل مستقیم یا غیر مستقیم جبران کند و فضا را برای رفتار عادی فرد به وجود بیاورد.

مهدی پناه طاهر

    نوشته‌های مرتبط

    قوانین ارسال دیدگاه

    • شما میتوانید سوالات و دیدگاههای خود را با تکمیل قسمتهای زیر برای ما بفرستید تا بنام شما منتشر گردد.
    • آدرس ایمیل شما به هیچ عنوان منتشر نخواهد شد.
    • دیدگاهها و نظرات شما برای ارتقاء کار سایت مشاوره آنلاین HiExpert ارزشمند می باشد...
    دیدگاه‌ها

    *
    *